Kritisch kijken op filmfestival 'Moving Images of Skepticism'

Film 8x reflecteren op cinema, kijkgedrag en bovenal onszelf. 28 juni 2020: filmfestival 'Moving Images of Skepticism' voor de kritische kijker (en alle andere filmliefhebbers).

✎Anouk Harkmans            🕜4 mei 2020               ⏱Leestijd 4 minuten

Marketing poster van Pim de la Parra's "Obessesions" (1969).

Het overgrote deel van de filmliefhebber zal een film aan zetten ter vermaak, een passie voor cinematografie wellicht. Wie echter denkt dat een kritische en zelfbewuste kijk op film alleen voor de echte critici en recensenten is weggelegd heeft het mis! Het beeld heeft een hoop te vertellen en enkel zij die écht durft te kijken zullen ontdekken wat dit is.

In het filmfestival 'Moving Images of Skepticism' gaan we op zoek naar deze expliciete, maar vooral impliciete verhalen. Zelfreflexieve films bestaan tegenwoordig in alle soorten en maten. Dit houdt in dat films zich sterk bewust kunnen zijn van hun vorm; denk aan special effects of overdadig gebruik van framing. Inhoudelijk kan een film bijvoorbeeld een kritische houding aannemen tegenover het proces van filmmaken of deze kan de maakbaarheid van het leven weergeven. Op die manier kan film zelfs werken als een vorm van zelfreflectie.
En ja, dit is waardevol voor ieder van ons. Niet alleen in de tijd dat de eerste films werden ontwikkeld en vragen ontstonden over de objectiviteit van het medium en of deze wel of niet de realiteit kon weergeven. Juist nu; in een tijd waarin we worden omringd door beelden en media die onze wereld representeren en bepalen. Door middel van een representatie van de wereld om ons heen kunnen we onszelf als het ware van een afstandje bekijken. In films als Hitchcock's Rear Window en de la Parra's Obsessions gebeurt dit zelfs letterlijk. Maar ook de film zelf kan letterlijk op zichzelf reflecteren. Zo behandelen zowel Von Trier's Dancer in the Dark, als de meer recent uitgebrachte Nocturne van Vincent van der Valk het proces van filmmaken.

De films die voor dit festival zijn geselecteerd hebben een duidelijke overeenkomst: door middel van vorm of inhoud wijzen ze op het feit dat het leven net als een film is; een construct en dus maakbaar...

1. Modern Times - Charlie Chaplin (1936)

De kracht van Chaplin's films lagen in het feit dat deze stil gespeeld werden: het verhaal werd verteld aan de hand van bewegingen en mimiek. Met Modern Times ging Chaplin voor het eerst mee in de nieuwste trend binnen de filmwereld: geluid. In de slotscène wordt de hoofdpersoon, gespeeld door Chaplin gevraagd te zingen: “Sing!! Never mind the words.” Wanneer we voor het eerst Chaplin zijn stem horen, heeft de filmmaker een eind gemaakt aan zijn worsteling met de geluidsfilm.

2. Rear Window - Alfred Hitchcock (1954)

Wie zegt dat jouw vermoedens over een ander juist zijn? De ramen in Rear Window hebben met betrekking tot zelfreflexiviteit een dubbele betekenis gekregen. Het neemt hiermee een kritische houding aan tegenover film en de zogezegde objectiviteit van het medium. Ofwel, wie zegt dat het beeld dat jij van de realiteit hebt de juiste is?

3. Obsessions - Pim de la Parra (1969)

“Je moet het gezien hebben om het te kunnen geloven”, zo luidde het motto van de film. De la Parra liet zich door Hitchcock inspireren en gebruikt eveneens het gat in de muur om een mysterieuze, erotische en voyeuristische spanning op te wekken. Kunnen realiteit en verbeelding nog wel van elkaar gescheiden worden? Niets is wat het lijkt in deze mysterieuze thriller.

4. The Purple Rose of Cairo - Woody Allen (1985)

Veel mensen genieten van films waar zij zich volledig in kunnen verliezen, The Purple Rose of Cairo maakt de kijker daarentegen bewust van het verschil tussen de filmwereld en de echte wereld. Cecilia ziet tijdens de vertoning van "The Purple Rose of Cairo" in de bioscoop hoe de hoofdpersoon uit het filmdoek ontsnapt. Het publiek is woedend: “This is not a real movie!”

5. The Truman Show - Peter Weir (1998)

Truman ontdekt langzaam dat het vertrouwde wereldje waarin hij leeft één grote leugen is. Al vanaf zijn geboorte wordt hij ieder moment van de dag gevolgd: hij is het middelpunt van wereldberoemd realityprogramma. Wanneer hij zich realiseert dat zijn leven volledig in scène is gezet, beseft hij ook uit dit construct te kunnen ontsnappen. De vraag is echter of dit na al die jaren nog mogelijk is.

Truman verlaat "The Truman Show"

6. eXistenZ - David Cronenberg (1999)

In eXistenZ staat het idee van een maakbare wereld centraal. Allegra ontwerpt een virtual reality spel, om aan de werkelijkheid te kunnen ontsnappen. Tot de allerlaatste minuut vragen zowel de personages als de kijker zich af wat echt is en wat nep. Bestaat er nog zoiets als een realiteit en hoe ziet deze er dan uit?

7. Dancer in the Dark - Lars von Trier (2000)

“In a musical nothing dreadful ever happens”. Dancer in the Dark bewijst dat het wel kan. Von Trier grijpt elk stereotype kenmerk van het musical genre en veegt deze direct van tafel. Daarnaast blijft de vernieuwende manier van filmen niet onopgemerkt. We worden ons bewust van de aanwezigheid van de camera en vragen ons af: wat kenmerkt films en wat kenmerkt musicals?

8. Nocturne - Vincent van der Valk (2019)

Alex is filmmaker en de grip op zijn leven kwijt. Hij kan de essentie van zowel zijn werk, als zijn leven niet meer vinden. Na verloop van tijd vormt zijn leven de basis voor de abstracte film waaraan hij werkt. Zowel in de vorm als inhoud van van der Valk zijn filmdebuut, spat de zelfreflexiviteit van het scherm.

Als mens kun je niet uit de realiteit stappen. Films kunnen ons helpen de wereld waar wij onderdeel van uitmaken van een afstand en met een kritisch oog te bekijken. Film maakt de realiteit grijpbaar. Dus wees er bij en grijp deze kans met beide handen aan!